Veelgestelde Vragen

Geriatrie fysiotherapie is een erkende specialisatie binnen de fysiotherapie, specifiek gericht op mensen van 65 jaar en ouder. Een geriatrie fysiotherapeut heeft na de vierjarige HBO-opleiding fysiotherapie een aanvullende masteropleiding of specialisatiecursus gevolgd van minimaal twee jaar.

Wat maakt geriatrie fysiotherapie uniek?

De geriatrie fysiotherapeut begrijpt dat het ouder wordende lichaam anders reageert op behandeling dan een jonger lichaam. Er wordt rekening gehouden met:

• Multimorbiditeit: Veel ouderen hebben meerdere aandoeningen tegelijk (bijvoorbeeld diabetes, hartproblemen én artrose)
• Polyfarmacie: Het gebruik van meerdere medicijnen die invloed hebben op beweging en reactievermogen
• Cognitieve veranderingen: Aanpassing van instructies en oefeningen bij geheugenproblemen
• Sociale context: Betrekken van mantelzorgers en afstemming met andere zorgverleners
• Levensfase: Focus op kwaliteit van leven en behoud van zelfstandigheid

Voor wie is het geschikt?

Geriatrie fysiotherapie is geschikt voor ouderen die:

• Moeite hebben met lopen, opstaan of traplopen
• Zijn gevallen of bang zijn om te vallen
• Herstellen na een ziekenhuisopname of operatie
• Leven met chronische aandoeningen zoals Parkinson, COPD, hartfalen of dementie
• Conditie en spierkracht willen verbeteren
• Zo lang mogelijk zelfstandig thuis willen blijven wonen

Het belangrijkste verschil zit in de specialistische kennis en aanpak. Hieronder een uitgebreide vergelijking:

Opleiding en expertise:

Aspect	Reguliere Fysiotherapeut	Geriatrie Fysiotherapeut
Basisopleiding	4 jaar HBO	4 jaar HBO
Specialisatie	Eventueel sport, manueel, etc.	2+ jaar ouderenzorg
Doelgroep	Alle leeftijden	65+ specifiek
Registratie	BIG-register	BIG + KNGF specialistenregister

Behandelaanpak:

Geriatrie fysiotherapeut:

• Houdt rekening met langzamer herstelvermogen
• Past tempo aan bij verminderd uithoudingsvermogen
• Begrijpt interactie tussen meerdere aandoeningen
• Werkt vaak samen met geriater, huisarts en thuiszorg
• Heeft expertise in valpreventie en dementie
• Behandelt veel aan huis

Reguliere fysiotherapeut:

• Behandelt meestal in de praktijk
• Richt zich vaak op één specifieke klacht
• Kan intensiever en sneller opbouwen
• Geschikt voor fitte ouderen zonder complexe problematiek

Wanneer naar welke therapeut?

Kies voor een geriatrie fysiotherapeut bij:

• Leeftijd 75+ of kwetsbaarheid
• Meerdere aandoeningen tegelijk
• Cognitieve problemen of dementie
• Valgeschiedenis of valangst
• Noodzaak tot thuisbehandeling
• Na ziekenhuisopname

Een reguliere fysiotherapeut kan voldoende zijn bij:

• Fitte 65-plussers
• Eén duidelijke klacht (zoals tennisarm)
• Geen complexe medische situatie

Er zijn verschillende signalen die aangeven dat professionele hulp verstandig is. Let als familielid of mantelzorger op de volgende waarschuwingstekens:

Signalen in het dagelijks leven:

1. Veranderd looppatroon

   • Schuifelen in plaats van stappen
   • Wijdbeens lopen voor balans
   • Moeite met draaien of omkeren
   • Langzamer lopen dan voorheen

2. Problemen met opstaan

   • Meerdere pogingen nodig om uit stoel te komen
   • Steun zoeken aan meubels
   • Vermijden van diepe stoelen of banken

3. Balansproblemen

   • Wankelen bij het staan
   • Moeite met bukken of reiken
   • Onzeker op trappen
   • Duizeligheid bij positieverandering

4. Valincidenten

   • Al een of meerdere keren gevallen
   • "Bijna-vallen" situaties
   • Blauwe plekken zonder duidelijke oorzaak

5. Vermijdingsgedrag

   • Minder naar buiten gaan
   • Activiteiten opgeven (wandelen, fietsen, tuinieren)
   • Angst om alleen te zijn
   • Rollator of hulpmiddel weigeren

6. Functionele achteruitgang

   • Moeite met aan- en uitkleden
   • Hulp nodig bij wassen
   • Problemen met boodschappen dragen
   • Korter kunnen lopen dan voorheen

Rode vlaggen - neem direct contact op:

• Val met letsel (heupfractuur, hoofdwond)
• Plotselinge achteruitgang in mobiliteit
• Na ziekenhuisopname of operatie
• Toenemende valangst die het leven beheerst

Tip voor mantelzorgers: Bespreek uw zorgen met de huisarts. Die kan doorverwijzen naar een geriatrie fysiotherapeut voor een uitgebreide beoordeling.

De eerste afspraak duurt meestal 45-60 minuten en is uitgebreider dan een reguliere sessie. Hieronder een gedetailleerd overzicht:

Voorafgaand aan de afspraak:

Wat mee te nemen:

• Identiteitsbewijs en zorgverzekeringspas
• Verwijsbrief van huisarts (indien aanwezig)
• Medicijnenlijst
• Eventuele onderzoeksuitslagen of specialistenbrieven
• Uw rollator, wandelstok of andere hulpmiddelen
• Gemakkelijke kleding en stevige schoenen

Tijdens de intake:

Deel 1: Gesprek (ca. 20 minuten) De therapeut vraagt naar:

• Uw klachten en wanneer deze begonnen
• Uw medische voorgeschiedenis
• Medicijngebruik en bijwerkingen
• Woonsituatie (trap, drempels, badkamer)
• Dagelijkse activiteiten en hobby's
• Wat u wilt bereiken met de behandeling
• Rol van mantelzorger(s)

Deel 2: Lichamelijk onderzoek (ca. 25 minuten) Testen kunnen omvatten:

• Looppatroon analyseren
• Opstaan uit een stoel (Timed Up & Go test)
• Balans testen (staan op één been, tandemstand)
• Spierkracht meten (kniestrekkers, heupspieren)
• Beweeglijkheid van gewrichten
• Reactievermogen en coördinatie

Deel 3: Behandelplan (ca. 10 minuten) Samen bespreekt u:

• Resultaten van het onderzoek
• Behandeldoelen (SMART geformuleerd)
• Frequentie en duur van behandelingen
• Behandeling thuis of in de praktijk
• Verwachtingen en prognose
• Kosten en vergoedingen

Na de eerste afspraak:

U ontvangt meestal:

• Een samenvatting van bevindingen
• Eerste oefeningen voor thuis
• Informatie over vervolgafspraken
• Contactgegevens voor vragen

De frequentie en duur zijn afhankelijk van uw situatie en doelen. Hieronder de meest voorkomende scenario's:

Behandelfrequentie per situatie:

Intensieve revalidatie (na operatie/opname):

• Frequentie: 2-3x per week
• Duur sessie: 30-45 minuten
• Periode: 6-12 weken
• Voorbeeld: Herstel na heupoperatie

Valpreventie programma:

• Frequentie: 1-2x per week
• Duur sessie: 45-60 minuten
• Periode: 12-20 weken
• Vaak in groepsverband mogelijk

Onderhoudstraining chronische aandoening:

• Frequentie: 1x per week tot 1x per 2 weken
• Duur sessie: 30-45 minuten
• Periode: Langdurig/doorlopend
• Voorbeeld: Bij Parkinson of COPD

Kortdurende behandeling specifieke klacht:

• Frequentie: 1-2x per week
• Duur sessie: 30 minuten
• Periode: 4-8 weken
• Voorbeeld: Kniepijn door artrose

Factoren die de duur beïnvloeden:

Versnellend:

• Goede algemene conditie
• Steunend thuisnetwerk
• Consequent thuisoefenen
• Motivatie en doorzettingsvermogen

Vertragend:

• Meerdere aandoeningen
• Cognitieve beperkingen
• Complicaties of terugval
• Beperkte sociale steun

Thuisoefeningen zijn cruciaal:

Onderzoek toont aan dat dagelijks 15-30 minuten thuisoefenen de resultaten verdubbelt. De therapeut geeft u:

• Geïllustreerde oefeninstructies
• Video's of apps indien gewenst
• Haalbare oefenschema's
• Tips om te onthouden (routine koppelen aan dagelijkse activiteit)

Afbouwen en afsluiten:

Bij het naderen van doelen wordt de frequentie afgebouwd:

• 1x per week → 1x per 2 weken → 1x per maand (controle)
• Eindgesprek met evaluatie en advies
• Mogelijkheid tot terugkomen bij terugval

Ja, thuisbehandeling is één van de sterke punten van geriatrie fysiotherapie. Veel specialisten bieden dit standaard aan.

Voordelen van behandeling aan huis:

1. Praktisch

   • Geen reistijd of vervoersproblemen
   • Geen wachtkamer stress
   • Behandeling in vertrouwde omgeving
   • Minder vermoeiend

2. Therapeutisch

   • Oefenen in uw eigen leefomgeving
   • Traplopen oefenen op uw eigen trap
   • Opstaan uit uw eigen stoel
   • Valpreventie in uw eigen woning
   • Direct advies over woningaanpassingen

3. Sociaal

   • Mantelzorger kan makkelijker aanwezig zijn
   • Minder drempel voor kwetsbare ouderen
   • Betere communicatie met thuiszorg

Wanneer is thuisbehandeling aan te raden?

• U bent bedlegerig of zeer beperkt mobiel
• Transport naar praktijk is te belastend
• U heeft agorafobie of angst om buitenshuis te gaan
• Na ziekenhuisopname in de eerste weken
• Bij gevorderde dementie
• Wanneer oefenen in thuissituatie cruciaal is

Praktische zaken thuisbehandeling:

Ruimte:

• Voldoende bewegingsruimte nodig (ca. 2x2 meter)
• Een stevige stoel zonder armleuningen
• Vrije looproute

Materiaal:

• De therapeut brengt benodigdheden mee
• Soms wordt gevraagd handdoek klaar te leggen
• Oefenmateriaal kan thuis blijven na aankoop

Kosten:

• Vaak kleine toeslag (€5-15) voor reiskosten
• Sommige praktijken rekenen geen extra kosten
• Vergoeding is gelijk aan praktijkbehandeling

Hygiëne:

• Therapeut wast handen voor en na behandeling
• Behandelbank wordt niet altijd gebruikt
• Gewoon thuis is prima

Combinatie mogelijk:

Veel trajecten starten thuis en verplaatsen later naar de praktijk wanneer de mobiliteit verbetert. Of andersom: na behandeling in praktijk nog een aantal huisbezoeken voor transfer van geleerde vaardigheden.

Valpreventie is een van de belangrijkste specialisaties van de geriatrie fysiotherapeut. Een val kan grote gevolgen hebben, maar is vaak te voorkomen.

Feiten over vallen bij ouderen:

• 1 op de 3 ouderen (65+) valt minimaal 1x per jaar
• Bij 80-plussers is dit 1 op de 2
• 20% van de valincidenten leidt tot letsel
• Heupfracturen hebben 20-30% sterftekans in eerste jaar
• Na een val ontwikkelt 50% valangst

Het valpreventie-onderzoek:

De geriatrie fysiotherapeut brengt uw valrisico in kaart door:

Testen:

• Timed Up & Go (TUG): opstaan, lopen, draaien, zitten
• Berg Balance Scale: 14 balanstaken
• 30-seconden stoel-sta test: beenkracht
• Tandemstand en op één been staan
• Loopsnelheid meting

Vragenlijsten:

• Falls Efficacy Scale (valangst)
• Valgeschiedenis
• Medicijngebruik (vooral slaap/kalmeringsmiddelen)
• Thuissituatie analyse

Behandelmethoden valpreventie:

1. Balanstraining

   • Staan op onstabiele ondergrond
   • Reactieoefeningen
   • Oefeningen met gesloten ogen
   • Dynamische balans (lopen en draaien)

2. Krachttraining

   • Focus op beenspieren (quadriceps, kuit, heup)
   • Functionele kracht (opstaan, traplopen)
   • 2-3x per week minimaal

3. Looptraining

   • Verbeteren looppatroon
   • Verhogen loopsnelheid
   • Leren veilig draaien
   • Omgaan met obstakels

4. Valtraining

   • Leren veilig vallen
   • Zelfstandig opstaan na val
   • Angstreductie

Woningadvies:

De therapeut kan adviseren over:

• Losse kleden verwijderen
• Goede verlichting (nachtlampjes)
• Beugels in badkamer
• Drempels verlagen
• Trap veilig maken
• Geschikt schoeisel

Effectiviteit bewezen:

Wetenschappelijk onderzoek toont aan:

• Valrisico daalt met 30-40% door fysiotherapie
• Beste resultaten bij programma's van 12+ weken
• Groepsprogramma's werken even goed als individueel
• Combinatie thuis + praktijk is optimaal

Na een ziekenhuisopname is snelle start van fysiotherapie essentieel om het hospitalisatiesyndroom te voorkomen.

Wat is het hospitalisatiesyndroom?

Tijdens ziekenhuisopname treedt vaak snelle achteruitgang op:

• Spierverlies: 1-3% spiermassa per dag bedrust
• Conditieverlies: Al na 3 dagen meetbaar
• Balansproblemen: Door inactiviteit en medicatie
• Cognitieve achteruitgang: Vooral bij oudere patiënten
• Valrisico: Sterk verhoogd in eerste weken na ontslag

Wanneer starten met fysiotherapie?

Ideaal scenario:

• Eerste afspraak binnen 48-72 uur na thuiskomst
• Bij voorkeur al geregeld vóór ontslag uit ziekenhuis
• Transferverpleegkundige kan helpen organiseren

Te laat is:

• Wachten tot "het vanzelf beter gaat"
• Eerst uitrusten en dan beginnen
• Afwachten of problemen ontstaan

Aandachtspunten per type opname:

Na heup- of knieoperatie:

• Direct starten met mobilisatie-oefeningen
• Focus op opstaan, lopen met hulpmiddel
• Wondcontrole door therapeut
• Oefeningen in bed en zittend

Na beroerte (CVA):

• Zo snel mogelijk oefenen met aangedane kant
• Samenwerking met revalidatiearts/neuroloog
• Intensief programma geadviseerd
• Ook bij ernstige uitval is verbetering mogelijk

Na hartoperatie of hartfalen:

• Gecontroleerde conditieopbouw
• Monitoring van hartslag en bloeddruk
• Ademhalingsoefeningen
• Hartrevalidatie principes

Na longontsteking of COVID:

• Ademhalingsoefeningen centraal
• Langzame conditieopbouw
• Vermijden van overbelasting

Praktische tips voor familieleden:

1. Regel vooruit: Vraag in ziekenhuis om verwijzing
2. Bel alvast: Zoek geriatrie fysiotherapeut vóór ontslag
3. Thuissituatie: Bereid huis voor (bed beneden, toilet bereikbaar)
4. Verwachtingen: Herstel kost tijd, wees geduldig
5. Signaleer: Meld verslechtering direct aan therapeut

Vergoeding na ziekenhuisopname:

• Eerste 20 behandelingen vallen onder basisverzekering bij DTF
• Bij chronische indicatie volledige vergoeding vanaf 21e
• Check wel eigen risico (€385 in 2025)

Absoluut. Parkinson is een van de aandoeningen waarbij geriatrie fysiotherapie bewezen effectief is en volledig vergoed wordt.

Waarom fysiotherapie bij Parkinson essentieel is:

De ziekte van Parkinson leidt tot toenemende bewegingsproblemen:

• Traagheid van bewegingen (bradykinesie)
• Stijfheid (rigiditeit)
• Tremor (beven)
• Balansproblemen
• Freezing (vastlopen bij lopen)
• Verminderde conditie

Gespecialiseerde behandelmethoden:

ParkinsonNet: Nederland heeft een uniek netwerk van gespecialiseerde Parkinson-therapeuten. Deze fysiotherapeuten hebben extra scholing gevolgd en werken volgens de nieuwste richtlijnen. Zoek via ParkinsonNet.nl een specialist bij u in de buurt.

LSVT BIG: Een intensief behandelprogramma specifiek voor Parkinson:

• 4 weken, 4x per week
• Focus op grote, uitbundige bewegingen
• Bewezen verbetering van loopsnelheid en balans
• Effecten houden maanden aan

Cueing-technieken:

• Visuele cues: strepen op de vloer om over te stappen
• Auditieve cues: ritme of muziek om op te lopen
• Tactiele cues: tikjes om beweging te starten
• Helpt bij freezing en starten van bewegingen

Specifieke oefeningen bij Parkinson:

1. Grote bewegingen

   • Armen wijd zwaaien bij lopen
   • Grote stappen maken
   • Opvallend rechtop staan

2. Dubbeltaken

   • Lopen en praten tegelijk
   • Rekenen tijdens balanceren
   • Nabootst dagelijkse situaties

3. Valpreventie

   • Specifiek voor Parkinson-gerelateerd valrisico
   • Omdraaien in kleine stappen
   • Veilig opstaan na val

4. Conditietraining

   • Fietsen op hometrainer
   • Nordic walking
   • Zwemmen (begeleiding)

Vergoeding bij Parkinson:

Parkinson staat op de chronische lijst. Dit betekent:

• Eerste 20 behandelingen: via aanvullende verzekering
• Vanaf 21e behandeling: volledige vergoeding basisverzekering
• Geen maximum aantal behandelingen per jaar
• Levenslang recht op vergoede fysiotherapie

Tip: Start vroeg met fysiotherapie bij Parkinson. Hoe eerder, hoe beter het bewegingspatroon behouden blijft.

Ja, fysiotherapie heeft zeker zin bij dementie en kan zowel de persoon met dementie als de mantelzorger enorm helpen.

Waarom fysiotherapie bij dementie belangrijk is:

Mensen met dementie hebben een verhoogd risico op:

• Vallen (3x vaker dan leeftijdsgenoten)
• Sneller verlies van mobiliteit
• Afname van spierkracht
• Verminderde zelfstandigheid
• Onrust en agitatie (beweging helpt!)

Wat kan de fysiotherapeut bereiken?

Fysiek:

• Behouden van loopvaardigheid zo lang mogelijk
• Verminderen van valrisico
• Verbeteren of behouden van kracht
• Ondersteunen bij transfers (bed, stoel, toilet)

Cognitief:

• Beweging stimuleert de hersenen
• Routine en structuur bieden
• Sociale interactie tijdens oefenen
• Verminderen van onrust door lichamelijke inspanning

Praktisch:

• ADL-training (aankleden, wassen)
• Hulpmiddelen adviseren
• Mantelzorger instrueren

Aangepaste aanpak bij dementie:

De geriatrie fysiotherapeut past de behandeling aan:

1. Communicatie

   • Korte, duidelijke instructies
   • Voordoen in plaats van uitleggen
   • Bekende bewegingspatronen gebruiken
   • Geduld en herhaling

2. Omgeving

   • Rustige, vertrouwde setting
   • Weinig afleidende prikkels
   • Vast tijdstip (routine)
   • Vertrouwd gezicht (zelfde therapeut)

3. Oefeningen

   • Eenvoudig en herkenbaar
   • Muziek of ritme ondersteuning
   • Functioneel (aansluiten bij dagelijkse activiteiten)
   • Succeservaringen creëren

4. Mantelzorger

   • Instructie voor dagelijkse oefeningen
   • Tips voor veilig transfers
   • Ontlasten door oefenmoment over te nemen
   • Signalen van overbelasting herkennen

Fasen van dementie:

Vroege fase:

• Nog veel mogelijk
• Zelfstandig oefenen haalbaar
• Focus op preventie en behoud

Middenfase:

• Begeleiding nodig bij oefenen
• Nadruk op veiligheid
• Mantelzorger actief betrokken

Late fase:

• Passief bewegen om stijfheid te voorkomen
• Comfort en kwaliteit van leven centraal
• Contractuurpreventie

Vergoeding: Dementie staat op de chronische lijst, dus volledige vergoeding vanaf de 21e behandeling via de basisverzekering.

Bij COPD en andere longaandoeningen is fysiotherapie een van de hoekstenen van de behandeling, naast medicatie en stoppen met roken.

Waarom fysiotherapie bij COPD?

COPD leidt tot een neerwaartse spiraal:

• Kortademigheid → minder bewegen → conditieverlies → nóg meer kortademigheid

Fysiotherapie doorbreekt deze spiraal door:

• Efficiënter leren ademen
• Conditie opbouwen ondanks beperkingen
• Beter omgaan met kortademigheid
• Slijm leren ophoesten

Behandelmethoden bij longaandoeningen:

Ademhalingstechnieken:

• Pursed lip breathing: Uitademen door getuite lippen
• Diafragmaal ademen: Buikademhaling voor efficiëntie
• Gefaseerd ademen: Ademhaling aanpassen aan activiteit
• Ontspanningshouding: Posities die ademen vergemakkelijken

Slijmmobilisatie:

• Huffing-techniek (geforceerd uitademen)
• Houdingsdrainage
• Actieve cyclus ademhalingstechnieken (ACBT)
• PEP-ademhaling (met weerstand)

Conditietraining:

• Intervaltraining op fiets of loopband
• Wandelen met Borg-schaal monitoring
• Krachttraining armen en benen
• Nordic walking

Energie management:

• Activiteiten verdelen over de dag
• Pacing leren
• Hulpmiddelen efficiënt inzetten

Longrevalidatie:

Bij ernstigere COPD (GOLD stadium 2-4) is longrevalidatie aangewezen:

• Multidisciplinair programma (8-12 weken)
• Fysiotherapie, diëtist, longarts, psycholoog
• Intensief trainen onder supervisie
• Bewezen verbetering kwaliteit van leven

COPD en de chronische lijst:

COPD (GOLD stadium 2, 3 en 4) staat op de chronische lijst:

• Vergoeding vanaf 21e behandeling via basisverzekering
• Levenslang recht op fysiotherapie
• Geen verwijzing nodig (DTF)

Praktische tips bij COPD:

1. Beweeg ondanks kortademigheid - het went en wordt makkelijker
2. Ken uw grenzen - gebruik de Borg-schaal
3. Oefen dagelijks - korte sessies zijn effectief
4. Blijf roken stoppen - nooit te laat
5. Vaccinaties - griep en pneumokokken
6. Inhalatiemedicatie - correct gebruik essentieel

Artrose is een van de meest voorkomende aandoeningen bij ouderen. Fysiotherapie is bewezen effectief en wordt aanbevolen in alle richtlijnen.

Feiten over artrose:

• 50% van 65-plussers heeft artrose
• Knie en heup meest voorkomend
• Beweging is geen slijtage, maar juist goed voor het kraakbeen
• Spierkracht rondom gewricht is cruciale beschermfactor

Behandeldoelen bij artrose:

1. Pijnvermindering
2. Verbeteren van beweeglijkheid
3. Versterken spieren rondom gewricht
4. Verbeteren van functie (lopen, traplopen)
5. Voorkomen of uitstellen van operatie

Behandelmethoden:

Oefentherapie (kern van behandeling):

• Krachttraining specifieke spiergroepen
• Rekoefeningen voor beweeglijkheid
• Functionele oefeningen (traplopen, opstaan)
• Hydrotherapie (oefenen in water)

Manuele therapie:

• Mobilisatie van het gewricht
• Massage van omliggende spieren
• Triggerpoint behandeling

Voorlichting:

• Uitleg over artrose ("slijtage" is misleidend)
• Belang van blijven bewegen
• Gewichtsbeheersing adviseren
• Hulpmiddelen (wandelstok, steunzolen)

Specifiek per gewricht:

Knieartrose:

• Quadriceps training essentieel
• Stabiliteitsoefeningen
• Tape of brace bij instabiliteit
• Fietsen vaak goed verdragen

Heupartrose:

• Bilspieren en heupabductoren trainen
• Beweeglijkheid in alle richtingen
• Wandelstok aan goede kant
• Zwemmen ideale sport

Handartrose:

• Kneppen en knijpen oefenen
• Warmte kan helpen
• Ergonomisch advies
• Hulpmiddelen (opener, aangepast bestek)

Wanneer toch operatie?

Fysiotherapie kan operatie vaak uitstellen of zelfs overbodig maken. Overweeg operatie pas als:

• Conservatieve behandeling onvoldoende helpt
• Nachtelijke pijn optreedt
• Dagelijkse activiteiten ernstig beperkt zijn
• Kwaliteit van leven te veel lijdt

Vergoeding bij artrose:

Artrose staat niet standaard op de chronische lijst. Dit betekent:

• Eerste behandelingen via aanvullende verzekering
• Of uit eigen zak betalen
• Huisarts kan soms chronische indicatie aanvragen

Tip: Blijf bewegen, ook als het even pijn doet. Korte termijn ongemak leidt tot lange termijn verbetering.

Een veelgestelde vraag waar we uitgebreid antwoord op geven. De kosten en vergoedingen kunnen per situatie verschillen.

Tarieven (indicatie 2025):

Type behandeling	Tarief indicatie
Reguliere sessie (30 min)	€35 - €45
Uitgebreide sessie (45 min)	€45 - €55
Lange sessie (60 min)	€55 - €70
Intake/eerste consult	€55 - €85
Thuisbehandeling toeslag	€0 - €15
Groepstherapie	€20 - €30

Vergoeding vanuit basisverzekering:

Directe Toegang Fysiotherapie (DTF): Zonder verwijzing heeft u recht op maximaal 20 behandelingen per jaar uit de basisverzekering, maar alleen bij bepaalde indicaties.

Chronische aandoeningen (chronische lijst): Bij chronische aandoeningen wordt fysiotherapie volledig vergoed vanaf de 21e behandeling. Belangrijke voorwaarden:

• Eerste 20 behandelingen voor eigen rekening of aanvullende verzekering
• Vanaf behandeling 21: volledige vergoeding zonder maximum
• Aandoening moet op chronische lijst staan

Aandoeningen op chronische lijst (selectie):

• Ziekte van Parkinson
• COPD (GOLD stadium 2, 3, 4)
• Hartfalen (NYHA klasse 2, 3, 4)
• CVA/beroerte (eerste jaar)
• Reumatoïde artritis
• MS (Multiple Sclerose)
• Dementie
• Perifeer arterieel vaatlijden (PAV)
• Erfelijke spierziekten

Eigen risico:

In 2025 is het verplicht eigen risico €385. Fysiotherapie valt hieronder, behalve:

• Chronische fysiotherapie vanaf 21e behandeling
• Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)

Aanvullende verzekering:

De meeste aanvullende verzekeringen vergoeden:

• 6-27 behandelingen fysiotherapie per jaar
• Check uw polis voor exacte dekking
• Let op: plafonds kunnen gelden

Tips om kosten te beperken:

1. Check uw polis vóór start behandeling
2. Vraag naar gecontracteerde praktijken (lagere tarieven)
3. Vraag om chronische indicatie als van toepassing
4. Vergelijk aanvullende verzekeringen in november
5. Groepstherapie is vaak goedkoper
6. Thuisoefenen vermindert aantal benodigde sessies

Geen of onvoldoende verzekering?

Bij financiële problemen:

• Vraag naar gespreide betaling
• Gemeentelijke regelingen (bijzondere bijstand)
• Sommige praktijken hanteren gereduceerd tarief

In Nederland kunt u zonder verwijzing terecht bij de fysiotherapeut. Dit heet Directe Toegang Fysiotherapie (DTF).

Directe Toegang Fysiotherapie (DTF):

Sinds 2006 heeft Nederland vrije toegang tot fysiotherapie:

• Geen verwijzing nodig
• Rechtstreeks afspraak maken mogelijk
• Fysiotherapeut screent of behandeling geschikt is
• Bij twijfel wordt alsnog naar huisarts verwezen

Wanneer is verwijzing toch verstandig?

Vergoedingstechnisch:

• Sommige aanvullende verzekeringen eisen verwijzing
• Bij twijfel: bel uw verzekeraar
• Verwijzing kan voordelig zijn voor vergoeding

Medisch:

• Bij complexe problematiek
• Als u ook andere zorg nodig heeft
• Bij onduidelijke klachten (eerst diagnose stellen)
• Als huisarts dit adviseert

Praktisch:

• Huisarts kan gerichte informatie meegeven
• Betere afstemming met andere zorgverleners
• Medicatieoverzicht wordt meegestuurd
• Soms snellere plaatsing bij gecontracteerde praktijk

Hoe werkt een verwijzing?

1. Maak afspraak bij huisarts
2. Bespreek uw klachten en wens voor fysiotherapie
3. Huisarts schrijft verwijsbrief
4. Brief bevat: diagnose, reden verwijzing, relevante info
5. U ontvangt brief (digitaal of papier)
6. Neem brief mee naar fysiotherapeut

Verwijzing aanvragen voor specifieke situaties:

Bij chronische aandoening: Huisarts moet vaak de chronische indicatie bevestigen voor vergoeding. Vraag hiernaar.

Na ziekenhuisopname: Transferbureau of specialist kan verwijzing regelen vóór ontslag.

Bij dementie: Huisarts of casemanager dementie kan verwijzen en context meegeven.

Conclusie:

Een verwijzing is meestal niet nodig, maar kan praktisch en financieel voordelig zijn. Bij twijfel: vraag zowel uw huisarts als uw verzekeraar om advies.

Er zijn verschillende manieren om een gekwalificeerde geriatrie fysiotherapeut te vinden. Hieronder een stappenplan:

Stap 1: Waar zoeken?

Via deze website: Gebruik onze zoekfunctie om geriatrie fysiotherapeuten bij u in de buurt te vinden. Wij tonen alleen gekwalificeerde specialisten.

Andere bronnen:

• KNGF specialistenregister (kngf.nl)
• ParkinsonNet (bij Parkinson)
• Zorgkaart Nederland (patiëntbeoordelingen)
• Uw huisarts kan doorverwijzen
• Thuiszorg kan adviseren

Stap 2: Waar op letten?

Kwalificaties:

• BIG-geregistreerd (verplicht voor alle fysiotherapeuten)
• Specialisatie geriatrie fysiotherapie (master of post-HBO)
• Lid KNGF en/of NVFG (niet verplicht, wel kwaliteitskenmerk)
• Ingeschreven in Kwaliteitsregister Paramedici

Praktische zaken:

• Behandelt aan huis (indien gewenst)
• Gecontracteerd met uw verzekering
• Bereikbaarheid en parkeermogelijkheden
• Wachttijd voor eerste afspraak

Specialisaties:

• ParkinsonNet therapeut (bij Parkinson)
• Ervaring met dementie
• Longrevalidatie expertise (bij COPD)
• Valpreventie programma's

Stap 3: Vragen om te stellen bij eerste contact

1. "Bent u gespecialiseerd in geriatrie fysiotherapie?"
2. "Heeft u ervaring met [specifieke aandoening]?"
3. "Kunt u aan huis behandelen?"
4. "Bent u gecontracteerd met [uw verzekeraar]?"
5. "Wat zijn uw tarieven?"
6. "Hoe lang is de wachttijd?"
7. "Werkt u samen met andere zorgverleners?"

Stap 4: Na de eerste afspraak evalueren

Vraag uzelf af:

• Voelde u zich gehoord en serieus genomen?
• Werden zaken duidelijk uitgelegd?
• Zijn de doelen helder?
• Heeft u vertrouwen in de aanpak?
• Klikt het persoonlijk?

Niet tevreden?

U heeft altijd het recht om te wisselen van therapeut. Goede redenen kunnen zijn:

• Geen klik op persoonlijk niveau
• Onvoldoende expertise voor uw situatie
• Praktische bezwaren (afstand, tijden)
• Geen vooruitgang ondanks behandeling

Tip: Vraag gerust aan bekenden of mantelzorggroepen om aanbevelingen. Ervaringen van anderen zijn waardevol.

De mantelzorger is een belangrijke partner in het behandelproces. Een goede samenwerking leidt tot betere resultaten.

Waarom mantelzorger betrekken?

Bij veel ouderen is de mantelzorger:

• Aanwezig bij (thuis)behandelingen
• Verantwoordelijk voor dagelijkse ondersteuning
• Degene die problemen als eerste signaleert
• Essentieel voor therapietrouw

Taken van de mantelzorger:

Tijdens behandelingen:

• Aanwezig zijn (indien gewenst en mogelijk)
• Observeren hoe oefeningen gedaan worden
• Vragen stellen aan de therapeut
• Informatie delen over dagelijks functioneren

Tussen behandelingen:

• Herinneren aan thuisoefeningen
• Helpen bij uitvoering oefeningen (indien nodig)
• Veiligheid bewaken
• Motiveren en aanmoedigen
• Veranderingen signaleren

Praktisch:

• Afspraken plannen en bijhouden
• Vervoer regelen (indien naar praktijk)
• Communicatie met andere zorgverleners
• Administratie en vergoedingen

Wat leert de mantelzorger?

De fysiotherapeut kan de mantelzorger instrueren over:

1. Veilig transfers uitvoeren

   • Helpen bij opstaan uit stoel
   • Ondersteuning bij lopen
   • In en uit bed helpen
   • Vermijden van tillen

2. Oefeningen begeleiden

   • Correcte uitvoering herkennen
   • Wanneer bijsturen
   • Hoeveel hulp geven
   • Wanneer stoppen

3. Valpreventie

   • Risicosituaties herkennen
   • Woningaanpassingen
   • Wat te doen bij een val
   • Hulpmiddelen gebruiken

4. Grenzen herkennen

   • Niet overbelasten
   • Tekenen van overbelasting bij zichzelf
   • Wanneer alarm slaan
   • Eigen gezondheid bewaken

Aandacht voor de mantelzorger zelf:

Mantelzorgers lopen risico op overbelasting. De therapeut kan adviseren over:

• Ergonomisch helpen (rugklachten voorkomen)
• Eigen oefeningen voor de mantelzorger
• Respijtzorg mogelijkheden
• Doorverwijzing naar mantelzorgondersteuning

Tip voor mantelzorgers:

• Wees aanwezig bij minimaal de eerste en evaluatieafspraken
• Stel al uw vragen - geen vraag is dom
• Geef eerlijk aan wat haalbaar is in het dagelijks leven
• Vraag om schriftelijke oefenbeschrijvingen
• Meld het als thuisoefenen niet lukt

Thuisoefeningen zijn essentieel voor goede resultaten. Hieronder veilige basisoefeningen die de meeste ouderen kunnen doen.

Belangrijke veiligheidstips:

• Oefen nabij een stevig meubelstuk (tafel, aanrecht) voor steun
• Draag stevige, gesloten schoenen
• Oefen niet alleen als u onzeker bent
• Stop bij duizeligheid, pijn of kortademigheid
• Overleg met uw fysiotherapeut welke oefeningen geschikt zijn

Balansoefeningen (dagelijks):

1. Tandemstand

• Zet uw voeten in één lijn, hak tegen tenen
• Houd 10-30 seconden vast
• Herhaal 3x per kant
• Houdt steun vast indien nodig

2. Op één been staan

• Til één voet net van de grond
• Houd 10-30 seconden
• 3x per been
• Gebruik steun indien nodig

3. Hieltenen lopen

• Loop 10 stappen op de hielen
• Loop 10 stappen op de tenen
• 2 rondes
• Langs een muur voor veiligheid

Krachtoefeningen (3x per week):

1. Stoel opstaan

• Ga zitten, sta op zonder handen
• Gebruik handen indien nodig
• 10 herhalingen
• 2-3 sets

2. Kniebuigingen (mini-squats)

• Sta achter een stoel voor steun
• Buig knieën licht (45 graden)
• Houd rug recht
• 10 herhalingen, 2 sets

3. Kuitspier raise

• Sta achter een stoel
• Kom op uw tenen staan
• Zak langzaam terug
• 10 herhalingen, 2 sets

4. Beenheffen zijwaarts

• Sta achter een stoel
• Hef been zijwaarts, houd recht
• Houd 2 seconden
• 10x per been, 2 sets

Beweeglijkheidsoefeningen (dagelijks):

1. Schouder cirkels

• Draai schouders naar achteren
• 10x naar achteren, 10x naar voren
• Zittend of staand

2. Nek stretches

• Kantel hoofd naar opzij (oor naar schouder)
• Houd 15 seconden
• 3x per kant

3. Enkel cirkels

• Zittend, voet van de grond
• Draai enkel in beide richtingen
• 10x per richting, per enkel

Oefenschema suggestie:

Dag	Oefeningen
Ma	Kracht + balans
Di	Beweeglijkheid
Wo	Kracht + balans
Do	Wandelen 15-30 min
Vr	Kracht + balans
Za	Beweeglijkheid
Zo	Rustdag of lichte wandeling

Onthouden tips:

• Koppel aan vaste momenten (na koffie, voor het nieuws)
• Gebruik een oefenkalender om af te vinken
• Vraag een familielid om te herinneren
• Begin klein en bouw langzaam op
• Elke beweging telt!

Let op: Deze algemene oefeningen vervangen geen persoonlijk advies van een fysiotherapeut. Vraag uw therapeut welke oefeningen bij u passen.

Er zijn veel hulpmiddelen die uw mobiliteit en veiligheid kunnen verbeteren. De geriatrie fysiotherapeut kan u adviseren welke bij u passen.

Loophulpmiddelen:

Wandelstok:

• Bij lichte balansproblemen
• Na heup- of knieoperatie
• Draag aan goede kant (tegenover zwakke been)
• Juiste lengte: handgreep op polshoogte
• Kosten: €15-50

Krukken:

• Na operatie of bij blessure
• Tijdelijk gebruik meestal
• Onderarmkrukken meest gebruikt
• Kosten: €20-60 per stuk

Rollator:

• Bij meer balansproblemen
• Makkelijk om mee te zitten en rusten
• Verschillende types: standaard, lichtgewicht, buiten
• Let op: goede remmen, juiste hoogte
• Kosten: €80-400

Rolstoel:

• Bij beperkt loopvermogen
• Voor langere afstanden
• Zelfrijdend of duwwagen
• Via thuiszorgwinkel of WMO
• Kosten: variabel, vaak vergoeding mogelijk

Hulpmiddelen in huis:

Badkamer:

• Douchestoel of -kruk
• Beugels bij toilet en douche
• Anti-slip mat
• Verhoogd toilet (of toiletverhoger)
• Badplank

Slaapkamer:

• Hoog-laag bed
• Bedbeugel om op te staan
• Nachtkastje met stevige rand
• Optrek beugel aan plafond

Algemeen:

• Traplift
• Drempelhulpen
• Extra leuningen
• Verhoogde stoelpoten
• Goede verlichting

Hoe aan hulpmiddelen komen?

Via de thuiszorgwinkel:

• Kopen voor eigen gebruik
• Kleine hulpmiddelen betaalbaar
• Direct beschikbaar

Via de zorgverzekeraar:

• Sommige hulpmiddelen vergoed (check polis)
• Orthopedisch schoeisel
• Steunkousen

Via de gemeente (WMO):

• Grotere aanpassingen (traplift, tillift)
• Rolstoel of scootmobiel
• Woningaanpassingen
• Inkomensafhankelijke bijdrage

Via revalidatie/ziekenhuis:

• Na opname soms tijdelijk bruikleen
• Ergotherapeut kan adviseren

Tips bij aanschaf:

1. Probeer voor u koopt - veel winkels hebben showroom
2. Vraag advies - fysiotherapeut of ergotherapeut
3. Kwaliteit betaalt zich terug - goedkoop kan onveilig zijn
4. Check vergoeding - vooraf aanvragen bij WMO of verzekeraar
5. Onderhoud - regelmatig controleren (remmen, wielen)

Veelgemaakte fouten:

• Rollator niet goed afgesteld (te hoog/laag)
• Wandelstok aan verkeerde kant
• Hulpmiddel niet gebruiken uit schaamte
• Te lang wachten met aanschaf
• Geen instructie gevraagd

De geriatrie fysiotherapeut:

• Adviseert welk hulpmiddel geschikt is
• Stelt het hulpmiddel correct af
• Leert u veilig gebruik
• Evalueert of het werkt
• Kan doorverwijzen naar ergotherapeut voor woningadvies

Actief blijven is de beste manier om gezond oud te worden. Beweging is voor iedereen haalbaar, ook bij beperkingen.

Waarom bewegen zo belangrijk is:

Regelmatige beweging bij ouderen leidt tot:

• 30% lager risico op vallen
• Betere mentale gezondheid
• Behoud van zelfstandigheid
• Lagere kans op chronische ziekten
• Betere slaap
• Sociaal contact

Hoeveel beweging is nodig?

De Nederlandse richtlijn voor 65+:

Wekelijks minimaal:

• 150 minuten matig intensief bewegen (stevig wandelen)
• OF 75 minuten intensief bewegen
• PLUS 2x per week kracht- en balansoefeningen

Praktisch:

• 5x per week 30 minuten wandelen
• 2x per week 15 minuten oefeningen
• Elke dag telt - ook 10 minuten helpt!

Geschikte activiteiten per fitnessniveau:

Beginnend / na inactiviteit:

• Stoel-aerobics
• Korte wandelingen (5-10 min)
• Arm- en beenoefeningen zittend
• Zwemmen (warm water)

Gemiddeld fitheidsniveau:

• Wandelen (20-30 min)
• Fietsen (ook hometrainer)
• Tuinieren
• Seniorengym
• Tai chi

Goed fitheidsniveau:

• Nordic walking
• Zwemmen
• Fietsen langere afstanden
• Golf
• Dans (bijv. lijnendans)

Groepsactiviteiten in uw buurt:

Veel gemeenten en sportverenigingen bieden:

• Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO)
• Seniorensport bij sportclubs
• Valpreventie groepen
• Wandelgroepen
• Zwemmen voor 55+
• Yoga voor senioren

Voordelen groepsactiviteiten:

• Sociaal contact
• Vaste structuur
• Professionele begeleiding
• Motivatie door anderen
• Vaak betaalbaar (via gemeente)

Tips om actief te blijven:

1. Begin klein - liever 5 minuten dan niks
2. Kies iets leuks - u volhoudt alleen wat u leuk vindt
3. Maak het sociaal - samen wandelen of sporten
4. Inbouwen in dagritme - vaste momenten
5. Beloon uzelf - na de wandeling een kopje koffie
6. Registreer voortgang - stappenteller of kalender
7. Accepteer mindere dagen - morgen weer een kans
8. Vraag hulp - fysiotherapeut kan begeleiden

Speciale omstandigheden:

Bij pijn:

• Bewegen helpt vaak juist bij pijn
• Begin rustig en bouw op
• Overleg met fysiotherapeut

Bij chronische aandoening:

• Aangepaste oefenprogramma's bestaan
• Longrevalidatie, hartrevalidatie
• Beweging is vaak onderdeel van behandeling

Bij rolstoel of beperkte mobiliteit:

• Zittend bewegen is ook bewegen
• Arm-ergometer
• Speciale groepen bestaan

Conclusie: Het is nooit te laat om te beginnen. Elke beweging telt. Vraag advies aan een geriatrie fysiotherapeut voor een persoonlijk plan.

Een val kan schrikken, maar kalm blijven helpt. Hieronder een stapsgewijze handleiding.

Direct na de val:

Stap 1: Beoordeel de situatie

• Raak niet in paniek
• Vraag: "Waar doet het pijn?"
• Kijk naar bewustzijn en oriëntatie
• Check op zichtbaar letsel (bloed, zwelling, misvorming)

Stap 2: Bel 112 bij:

• Bewusteloosheid of verwardheid
• Verdenking hoofdletsel (val op hoofd)
• Verdenking heupfractuur (kan niet op been staan, been naar buiten gedraaid)
• Ernstige pijn
• Bloed uit mond, neus of oor
• Bij twijfel: bel altijd

Stap 3: Niet direct overeind helpen als:

• Er pijn is aan heup, bekken of rug
• Persoon niet kan bewegen
• U vermoedt een breuk
• Wacht op professionele hulp

Als opstaan wel veilig lijkt:

Methode om zelf op te staan:

1. Draai op de zij
2. Kom op handen en knieën
3. Kruip naar een stevig meubelstuk
4. Zet één been naar voren (knielend)
5. Duw omhoog met steun aan meubel
6. Draai om en ga zitten
7. Rust even uit

Als u helpt:

• Laat de oudere zelf het werk doen waar mogelijk
• Ondersteun, maar til niet
• Gebruik eventueel een stoel als tussenstation
• Voorkom dat u zelf valt of uw rug blesseert

Na de val:

Medische check:

• Huisarts bellen, ook als het goed lijkt te gaan
• Let op vertraagde symptomen (hoofdpijn, duizeligheid)
• Bij bloedverdunners: altijd arts raadplegen

De dagen erna:

• Let op blauwe plekken die groter worden
• Toenemende pijn kan wijzen op fractuur
• Verwardheid of gedragsverandering serieus nemen

Valpreventie nadien:

Na een val is het risico op opnieuw vallen verhoogd. Neem actie:

1. Analyseer de val - waar, wanneer, hoe?
2. Controleer de woning - losse kleden, verlichting, drempels
3. Medicatie check - kunnen medicijnen bijdragen?
4. Fysiotherapeut inschakelen - valpreventie training
5. Hulpmiddelen overwegen - rollator, beugels
6. Beweging blijven - stilzitten verhoogt risico

Valangst:

Na een val ontwikkelt 50% van ouderen valangst. Dit leidt tot:

• Minder bewegen
• Juist meer risico op vallen
• Sociaal isolement
• Verlies van zelfstandigheid

Wat helpt:

• Praten over de angst
• Geriatrie fysiotherapie (balanstraining geeft vertrouwen)
• Eventueel psychologische ondersteuning
• Veilige omgeving creëren
• Stap voor stap weer durven

Praktische voorbereiding:

Overweeg:

• Noodknop/alarmering (vast of mobiel)
• Telefoon altijd bij de hand
• Sleutel bij buren of in sleutelkluis
• Nummers van huisarts en familie goed zichtbaar