Parkinson en Fysiotherapie: Wat Kan de Geriatriefysiotherapeut Betekenen?
De ziekte van Parkinson beïnvloedt het bewegend vermogen. Fysiotherapie speelt een cruciale rol bij het behouden van mobiliteit en zelfstandigheid. In dit artikel leest u hoe een geriatriefysiotherapeut kan helpen.
Parkinson en op zoek naar fysiotherapie?
Vind een geriatriefysiotherapeut met ervaring in Parkinson bij u in de buurt.
Vind een GeriatriefysiotherapeutWat is de ziekte van Parkinson?
De ziekte van Parkinson is een progressieve neurologische aandoening die het zenuwstelsel aantast. Bij Parkinson sterven zenuwcellen in de hersenen die dopamine produceren. Dopamine is een stof die nodig is voor soepele, gecoördineerde bewegingen.
Belangrijke kenmerken
- •Tremor: Trillen, vooral in rust, vaak beginnend in een hand
- •Rigiditeit: Stijfheid van spieren, bewegingen voelen stroef
- •Bradykinesie: Traagheid van bewegingen, moeite met starten
- •Balansproblemen: Instabiliteit, verhoogd valrisico
Parkinson komt vooral voor bij mensen boven de 60 jaar, maar kan ook op jongere leeftijd beginnen. In Nederland leven naar schatting 50.000 mensen met Parkinson. De ziekte is chronisch en verergert geleidelijk, maar met de juiste behandeling kunnen mensen vaak jarenlang een actief leven leiden.
Bewegingsproblemen bij Parkinson
Parkinson beïnvloedt het bewegen op verschillende manieren. Naarmate de ziekte vordert, kunnen de bewegingsproblemen toenemen.
Loopproblemen
- • Kleine, schuifelende pasjes
- • Moeite met starten van lopen
- • Freezing: plotseling "bevriezen" tijdens het lopen
- • Moeilijkheden met draaien en bochten
- • Festinatie: versnelling van pasjes, alsof u voorover valt
Balansproblemen
- • Verminderde evenwichtsreacties
- • Voorovergebogen houding
- • Moeite met herstellen na verstoring van balans
- • Verhoogd valrisico, vooral bij draaien of opstaan
Transfers en ADL
- • Moeite met opstaan uit stoel of bed
- • Problemen met omdraaien in bed
- • Traagheid bij aankleden
- • Kleiner wordend handschrift (micrografie)
Houding
- • Voorovergebogen houding (camptocormie)
- • Zijwaarts scheefstaan (Pisa-syndroom)
- • Stijfheid van de romp
- • Verminderde armzwaai bij lopen
Lees meer over balansproblemen in ons artikel over valpreventie bij ouderen.
De rol van fysiotherapie
Fysiotherapie is een essentieel onderdeel van de behandeling van Parkinson, naast medicatie en eventueel andere therapieën. Een gespecialiseerde fysiotherapeut kan u helpen om:
Doelen van fysiotherapie bij Parkinson
- Mobiliteit behouden: Zo lang mogelijk zelfstandig blijven bewegen
- Valrisico verlagen: Balans verbeteren en vallen voorkomen
- Bewegingsgrootte vergroten: Grotere passen, armzwaai, rompdraaien
- Freezing verminderen: Strategieën aanleren om blokkades te doorbreken
- Conditie verbeteren: Uithoudingsvermogen op peil houden
- Zelfstandigheid behouden: ADL-activiteiten blijven uitvoeren
Waarom een gespecialiseerde therapeut?
Parkinson vraagt om specifieke kennis. Een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in Parkinson (vaak aangesloten bij ParkinsonNet) kent:
- De specifieke bewegingsproblemen en hoe deze te behandelen
- Bewezen behandelmethoden zoals LSVT BIG
- Het belang van timing: behandelen op het juiste moment van de dag
- Hoe medicatie de beweging beïnvloedt (on/off-periodes)
Behandelmethoden
Er zijn verschillende bewezen behandelmethoden die specifiek ontwikkeld zijn voor Parkinson.
LSVT BIG
LSVT BIG staat voor Lee Silverman Voice Treatment - BIG. Dit is een intensief programma dat focust op het maken van grotere bewegingen.
- • 4 sessies per week gedurende 4 weken
- • Focus op grote, overdreven bewegingen
- • Herprogrammeren van het gevoel voor bewegingsgrootte
- • Bewezen effectief in onderzoek
Cueing-strategieën
Cueing betekent het gebruik van externe prikkels om beweging op gang te brengen of te verbeteren.
- • Visuele cues: Strepen op de vloer, laserlichtjes
- • Auditieve cues: Metronoom, ritmische muziek, tellen
- • Tactiele cues: Tikken op het been
- • Cognitieve cues: Mentale strategieën ("grote stappen")
Balanstraining
Gerichte oefeningen om het evenwicht te verbeteren en het valrisico te verlagen.
- • Statische en dynamische balansoefeningen
- • Reactietraining bij verstoring van balans
- • Dubbeltaken: bewegen terwijl u nadenkt
- • Oefenen in realistische situaties
Conditietraining
Uithoudingsvermogen opbouwen is belangrijk voor dagelijks functioneren.
- • Fietsen (ook hometrainer)
- • Wandelen of Nordic Walking
- • Zwemmen of aquajogging
- • Dansen (tango is specifiek onderzocht bij Parkinson)
Freezing en cueing
Freezing of gait (FOG) is een van de meest invaliderende symptomen van Parkinson. Het voelt alsof uw voeten aan de grond geplakt zitten. Freezing komt vooral voor bij:
- •Het starten van lopen (start-hesitatie)
- •Draaien of bochten maken
- •Het naderen van een deuropening of drempel
- •Nauwe ruimtes
- •Stress of tijdsdruk
Praktische tips bij freezing
- Stop en ontspan: Probeer niet te forceren, sta even stil
- Gewicht verschuiven: Schommel heen en weer op uw voeten
- Tel hardop: "1-2-3-stap" kan helpen om te starten
- Stap over iets heen: Een denkbeeldige lijn of de voet van iemand anders
- Maak een grote pas: Focus op één grote stap in plaats van lopen
- Gebruik een laserpen: Sommige rollators hebben een ingebouwde laser
De fysiotherapeut kan u helpen om te ontdekken welke cues het beste werken voor uw situatie. Dit verschilt per persoon.
Oefeningen bij Parkinson
Hieronder enkele voorbeeldoefeningen die vaak worden gebruikt bij Parkinson. Deze oefeningen zijn illustratief - uw fysiotherapeut stelt een programma samen dat past bij uw situatie.
Grote passenoefening
Doel: Vergroten van paslengte
- Loop door de kamer en maak bewust overdreven grote passen
- Zwaai uw armen mee, ook overdreven groot
- Denk bij elke stap: "GROOT"
- Doe dit 5-10 minuten per dag
Rompdraaien
Doel: Verbeteren van rompbeweeglijkheid
- Zit op een stoel met uw armen voor u gekruist
- Draai uw romp naar rechts, kijk mee naar rechts
- Houd 5 seconden vast
- Draai naar links
- Herhaal 10 keer naar elke kant
Opstaan met swingbeweging
Doel: Makkelijker opstaan uit een stoel
- Schuif naar de rand van de stoel
- Plaats uw voeten onder uw knieën
- Swing uw armen naar voren en sta op met de zwaai
- Denk: "Neus over tenen, en OMHOOG"
Achterwaarts stappen
Doel: Verbeteren van balans en voorkomen van festinatie
- Sta bij een tafel of aanrecht voor steun
- Maak bewust grote stappen naar achteren
- Dit helpt om de voorovergebogen houding te corrigeren
- Doe dit dagelijks 10-20 stappen
Meer algemene oefeningen vindt u in ons artikel over oefeningen voor ouderen thuis.
Wanneer starten met fysiotherapie?
Het advies is om zo vroeg mogelijk na de diagnose te starten met fysiotherapie, ook als u nog weinig klachten ervaart. Dit heeft verschillende voordelen:
Voordelen van vroeg starten
- Preventie: Problemen voorkomen is makkelijker dan ze oplossen
- Gewoontevorming: Oefenen wordt onderdeel van uw routine
- Kennisopbouw: U leert uw lichaam en de ziekte kennen
- Relatie opbouwen: Uw therapeut kent u al bij progressie
Lees meer over wat u kunt verwachten bij de eerste afspraak bij de geriatriefysiotherapeut.
Vergoeding
De ziekte van Parkinson staat op de chronische lijst. Dit heeft gevolgen voor de vergoeding van fysiotherapie.
Vergoeding bij Parkinson
- Behandeling 1-20: Voor eigen rekening of aanvullende verzekering
- Vanaf behandeling 21: Volledig vergoed vanuit basisverzekering
- Geen maximum: Er is geen limiet aan het aantal behandelingen per jaar
- Verwijzing: Verwijzing van huisarts of neuroloog is nodig voor vergoeding
Meer informatie over kosten en vergoedingen vindt u in ons artikel over kosten en vergoeding van geriatriefysiotherapie.
Veelgestelde vragen
Wordt fysiotherapie bij Parkinson vergoed?
Ja, de ziekte van Parkinson staat op de chronische lijst. Fysiotherapie wordt vanaf de 21e behandeling per jaar vergoed vanuit de basisverzekering. Er is geen maximum aan het aantal behandelingen.
Wanneer moet ik als Parkinsonpatiënt naar de fysiotherapeut?
Het is verstandig om zo vroeg mogelijk na de diagnose te starten met fysiotherapie, ook als u nog weinig klachten ervaart. Vroege interventie helpt om mobiliteit te behouden.
Wat is freezing of gait en kan fysiotherapie hierbij helpen?
Freezing of gait is het plotseling "bevriezen" tijdens het lopen. Fysiotherapie kan helpen door het aanleren van cueingstrategieën: externe prikkels die de beweging weer op gang helpen.
Welke oefeningen zijn goed bij Parkinson?
Effectieve oefeningen zijn: grote bewegingen (LSVT BIG), balansoefeningen, looptraining met grote passen, rompdraaien, en conditietraining. De therapeut stelt een passend programma samen.
Kan fysiotherapie Parkinson genezen?
Nee, fysiotherapie kan Parkinson niet genezen. Het kan wel helpen om zo lang mogelijk mobiel en zelfstandig te blijven, symptomen verminderen en de kwaliteit van leven verbeteren.
Moet ik naar een gespecialiseerde Parkinsonfysiotherapeut?
Ja, dat is sterk aan te raden. Een fysiotherapeut gespecialiseerd in Parkinson (vaak aangesloten bij ParkinsonNet) kent de specifieke problemen en behandelmethoden.
Op zoek naar een geriatriefysiotherapeut?
Vind een geriatriefysiotherapeut met ervaring in Parkinson bij u in de buurt.
Vind een Geriatriefysiotherapeut