Dementie en Fysiotherapie: Hoe Beweging Helpt
Dementie treft niet alleen het geheugen, maar ook het lichaam. Fysiotherapie speelt een belangrijke rol bij het behouden van mobiliteit en kwaliteit van leven. In dit artikel leest u hoe een geriatriefysiotherapeut kan helpen.
Zoekt u hulp voor iemand met dementie?
Vind een geriatriefysiotherapeut met ervaring in dementiezorg bij u in de buurt.
Vind een GeriatriefysiotherapeutWat is dementie?
Dementie is een verzamelnaam voor verschillende hersenaandoeningen waarbij het geheugen, denkvermogen en gedrag achteruitgaan. De meest voorkomende vorm is de ziekte van Alzheimer, maar er zijn ook andere vormen zoals vasculaire dementie, Lewy body dementie en frontotemporale dementie.
Dementie in cijfers
- •Ruim 290.000 Nederlanders hebben dementie
- •Dit aantal groeit naar verwachting naar 520.000 in 2040
- •70% van de mensen met dementie woont thuis
- •Het risico op vallen is 2-3 keer hoger bij dementie
Hoewel dementie vooral bekendstaat om geheugenproblemen, heeft het ook grote gevolgen voor het lichaam en het bewegen. Dit wordt vaak onderschat.
Bewegingsproblemen bij dementie
Naarmate dementie vordert, ontstaan er steeds meer problemen met bewegen. Dit komt door veranderingen in de hersenen die ook motorische functies aansturen.
Loopproblemen
- • Trager lopen
- • Kleinere pasjes
- • Onzeker looppatroon
- • Moeite met draaien
- • Shuffelen (voeten niet optillen)
Balansproblemen
- • Verminderde evenwichtsreacties
- • Moeite met reageren op verstoringen
- • Onzeker bij opstaan
- • Angst om te vallen
Coördinatieproblemen
- • Moeite met dubbeltaken (lopen en praten)
- • Problemen met complexe bewegingen
- • Verminderd ruimtelijk inzicht
- • Inschatten van afstanden lukt minder
Spierverlies
- • Afname van spierkracht
- • Minder uithoudingsvermogen
- • Sneller vermoeid
- • Moeite met opstaan uit stoel
Lees meer over spierverlies in ons artikel over spierkrachtverlies bij ouderen.
Voordelen van bewegen bij dementie
Onderzoek toont aan dat beweging veel voordelen heeft voor mensen met dementie. Dit gaat verder dan alleen de fysieke gezondheid.
Bewezen voordelen
- Betere mobiliteit: Langer zelfstandig kunnen lopen en bewegen
- Minder vallen: Verbeterde balans en kracht verlagen valrisico
- Beter humeur: Beweging vermindert depressieve gevoelens en angst
- Rustiger gedrag: Minder onrust, dwaalgedrag en agitatie
- Betere nachtrust: Actief overdag bevordert slaap 's nachts
- Behoud van vaardigheden: Langer zelfstandig in dagelijkse activiteiten
- Cognitieve voordelen: Mogelijk vertraging van cognitieve achteruitgang
Rol van fysiotherapie
Een geriatriefysiotherapeut met ervaring in dementiezorg kan op verschillende manieren helpen:
Bewegingsprogramma op maat
De therapeut stelt een programma samen dat past bij de mogelijkheden en het stadium van de dementie. Dit wordt regelmatig aangepast naarmate de situatie verandert.
Valpreventie
Gerichte oefeningen voor balans en kracht, gecombineerd met adviezen voor een veilige woonomgeving. Lees meer in ons artikel over valpreventie bij ouderen.
ADL-training
Oefenen van dagelijkse activiteiten zoals opstaan uit een stoel, traplopen, of in en uit bed komen. Het doel is om deze vaardigheden zo lang mogelijk te behouden.
Begeleiding mantelzorger
De therapeut leert de mantelzorger hoe oefeningen thuis begeleid kunnen worden en geeft tips voor veilig bewegen in het dagelijks leven.
Aangepaste aanpak
Fysiotherapie bij dementie vraagt om een andere aanpak dan bij mensen zonder cognitieve problemen. Een geriatriefysiotherapeut past de behandeling aan:
Eenvoudige instructies
Korte, duidelijke opdrachten. Eén stap tegelijk. "Sta op" in plaats van "Pak de leuning vast, buig voorover en sta op."
Voordoen en meedoen
De therapeut doet de oefening voor en de persoon met dementie doet na. Dit werkt vaak beter dan verbale instructies alleen.
Vaste routine
Oefenen op vaste tijden en met vaste volgorde geeft houvast en maakt de oefeningen vertrouwd.
Positieve benadering
Complimenten en aanmoediging. Geen kritiek op wat niet lukt. Focussen op wat wél kan.
Muziek en plezier
Bekende muziek kan helpen bij het bewegen en maakt de sessie aangenamer. Dansen kan een effectieve oefenvorm zijn.
Geschikte oefeningen
De beste oefeningen bij dementie zijn eenvoudig, functioneel en veilig. Hier zijn enkele voorbeelden:
Opstaan en gaan zitten
Een functionele oefening die de beenspieren traint en het opstaan oefent.
- • Herhaaldelijk opstaan uit en gaan zitten in een stoel
- • Gebruik armleuningen indien nodig
- • 5-10 herhalingen, meerdere keren per dag
Wandelen
De meest natuurlijke en effectieve oefening.
- • Dagelijks wandelen, ook binnen in huis
- • Korte afstanden, meerdere keren per dag
- • Begeleiding indien nodig voor veiligheid
Zittende oefeningen
Veilig en geschikt voor mensen die onzeker zijn bij het staan.
- • Marcheren op de plaats (knieën optillen)
- • Armen heffen en zakken
- • Voeten optillen en weer neerzetten
- • Lees meer over stoelgym en thuisoefeningen
Bewegen op muziek
Muziek kan beweging stimuleren, ook als instructies niet goed worden begrepen.
- • Klappen op de maat van bekende liedjes
- • Eenvoudige danspassen
- • Zwaaien met armen op muziek
Valpreventie bij dementie
Mensen met dementie vallen 2-3 keer vaker dan leeftijdsgenoten zonder dementie. Vallen kan leiden tot ernstige gevolgen zoals heupfracturen en verlies van zelfstandigheid.
Waarom vallen mensen met dementie vaker?
- • Verminderde aandacht tijdens het lopen
- • Tragere reacties bij balansverstoring
- • Problemen met ruimtelijk inzicht (drempels, trappen)
- • Bijwerkingen van medicijnen
- • Afname van spierkracht en balans
- • Niet herkennen van gevaarlijke situaties
Tips voor een veilige woonomgeving
- Verwijder losse vloerkleden en snoeren
- Zorg voor goede verlichting, ook 's nachts
- Plaats beugels bij toilet en bad
- Markeer treden met contrasterende tape
- Overweeg een heupbeschermer
Tips voor mantelzorgers
Als mantelzorger speelt u een belangrijke rol bij het ondersteunen van beweging. Hier zijn praktische tips:
Maak bewegen onderdeel van de routine
Na het ontbijt even wandelen, voor het slapen gaan stretchen. Vaste momenten werken het beste.
Doe samen mee
Samen oefenen is gezelliger en motiveert. U geeft het goede voorbeeld door mee te doen.
Houd het kort en simpel
Liever meerdere korte sessies dan één lange. 10 minuten is prima.
Wees geduldig en positief
Niet elke dag gaat even goed. Geef complimenten en voorkom frustratie.
Zorg ook voor uzelf
Mantelzorg is zwaar. Vraag hulp wanneer nodig en neem rust.
Vergoeding
De vergoeding van fysiotherapie bij dementie hangt af van bijkomende aandoeningen.
Vergoedingsmogelijkheden
- Met chronische aandoening: Heeft de persoon ook artrose, Parkinson of een andere aandoening op de chronische lijst? Dan wordt fysiotherapie vanaf behandeling 21 vergoed.
- Zonder chronische aandoening: De eerste 20 behandelingen zijn voor eigen rekening of worden vergoed uit de aanvullende verzekering.
- Thuisbehandeling: Vaak mogelijk en soms noodzakelijk bij dementie. Lees meer over thuisbehandeling of praktijkbezoek.
Meer informatie vindt u in ons artikel over kosten en vergoeding van geriatriefysiotherapie.
Veelgestelde vragen
Heeft fysiotherapie zin bij dementie?
Ja, fysiotherapie is zinvol bij dementie. Het helpt om mobiliteit te behouden, valrisico te verlagen, en de kwaliteit van leven te verbeteren. Beweging kan ook een positief effect hebben op gedrag en stemming.
Wordt fysiotherapie bij dementie vergoed?
Dit hangt af van bijkomende aandoeningen. Met een chronische aandoening op de lijst wordt fysiotherapie vanaf behandeling 21 vergoed. Zonder chronische aandoening is een aanvullende verzekering nodig.
Kan iemand met dementie nog oefeningen leren?
Ja, het procedurele geheugen (voor bewegingen) blijft vaak langer intact dan het geheugen voor feiten. Met herhaling en routine kunnen mensen met dementie nog nieuwe bewegingen leren.
Hoe vaak moet iemand met dementie oefenen?
Dagelijks bewegen is het beste. Korte sessies van 10-15 minuten meerdere keren per dag werken goed. Consistentie is belangrijker dan duur of intensiteit.
Waarom vallen mensen met dementie vaker?
Door een combinatie van factoren: verminderde aandacht, tragere reacties, ruimtelijke problemen, medicijngebruik, en afname van spierkracht en balans.
Kan de mantelzorger betrokken worden?
Ja, de betrokkenheid van de mantelzorger is essentieel. De fysiotherapeut leert hoe oefeningen thuis begeleid kunnen worden en geeft tips voor veilig bewegen.
Op zoek naar een geriatriefysiotherapeut?
Vind een geriatriefysiotherapeut met ervaring in dementiezorg bij u in de buurt.
Vind een Geriatriefysiotherapeut