Geriatriefysiotherapie vs Fysiotherapie: Wat is het Verschil?

Wat is geriatriefysiotherapie?

Geriatriefysiotherapie is een erkende specialisatie binnen de fysiotherapie die zich volledig richt op de behandeling van ouderen. Een geriatriefysiotherapeut heeft na de reguliere fysiotherapieopleiding een aanvullende masteropleiding of specialisatietraject gevolgd van minimaal twee jaar. Deze extra scholing richt zich specifiek op de complexe gezondheidssituaties die bij het ouder worden kunnen ontstaan.

Het woord geriatrie komt van het Griekse geras (ouderdom) en iatros (arts of genezer). Geriatriefysiotherapie combineert dus de kennis van fysiotherapie met diepgaande expertise over verouderingsprocessen, leeftijdsgebonden aandoeningen en de specifieke behoeften van oudere patiënten. Dit maakt de geriatriefysiotherapeut bij uitstek geschikt voor de behandeling van kwetsbare ouderen.

Een belangrijk kenmerk van geriatriefysiotherapie is de holistische benadering. Waar reguliere fysiotherapie zich vaak richt op één specifieke klacht zoals een pijnlijke schouder of knie, kijkt de geriatriefysiotherapeut naar het totaalplaatje. Ouderen hebben vaak te maken met meerdere aandoeningen tegelijk, gebruiken verschillende medicijnen en hebben een complexe medische voorgeschiedenis. Al deze factoren beïnvloeden de behandeling en het herstel.

De geriatriefysiotherapeut werkt niet alleen aan het verbeteren van fysieke functies, maar ook aan het behoud van zelfstandigheid en kwaliteit van leven. Het doel is niet altijd volledig herstel, wat bij ouderen niet altijd realistisch is, maar het optimaliseren van wat wel mogelijk is. Dit kan betekenen: veilig kunnen blijven lopen, zelfstandig naar het toilet kunnen, of zonder hulp uit een stoel kunnen opstaan.

De belangrijkste verschillen op een rij

Om het verschil tussen geriatriefysiotherapie en reguliere fysiotherapie helder te maken, zetten we de belangrijkste punten naast elkaar. Dit helpt u bij het maken van de juiste keuze voor uzelf of uw naaste.

Opleidingsverschillen

Een reguliere fysiotherapeut volgt een vierjarige hbo-opleiding fysiotherapie. Na het behalen van het diploma kan de fysiotherapeut direct aan de slag en patiënten van alle leeftijden behandelen. Dit is een degelijke basisopleiding die veel algemene kennis en vaardigheden biedt.

Een geriatriefysiotherapeut heeft na deze basisopleiding een aanvullende masteropleiding of geregistreerd specialisatietraject gevolgd. Tijdens deze extra opleiding van minimaal twee jaar verdiept de therapeut zich in onderwerpen als:

• Verouderingsprocessen en hun invloed op het bewegingsapparaat
• Neurologische aandoeningen zoals Parkinson, CVA en dementie
• Valpreventie en balansrevalidatie
• Polyfarmacie (gebruik van meerdere medicijnen) en bijwerkingen
• Kwetsbaarheid (frailty) en sarcopenie (spierverlies)
• Communicatie met oudere patiënten en hun mantelzorgers

Deze extra kennis maakt dat de geriatriefysiotherapeut beter toegerust is om complexe situaties bij ouderen te herkennen en te behandelen. Bent u op zoek naar deze specialistische hulp? Vind een geriatriefysiotherapeut in de buurt.

Voor wie is geriatriefysiotherapie bedoeld?

Geriatriefysiotherapie is primair bedoeld voor mensen van 65 jaar en ouder die te maken hebben met complexe gezondheidssituaties. Het gaat niet alleen om leeftijd, maar vooral om de mate van kwetsbaarheid en de aanwezigheid van meerdere gezondheidsproblemen tegelijk.

De typische patiënt van een geriatriefysiotherapeut is iemand die niet meer zo goed te voet is, mogelijk al een keer gevallen is, verschillende medicijnen gebruikt en moeite heeft met dagelijkse activiteiten. Dit kan iemand zijn die nog zelfstandig woont maar steeds meer hulp nodig heeft, of iemand die net uit het ziekenhuis komt na een heupoperatie of beroerte.

Specifieke doelgroepen

Geriatriefysiotherapie is bijzonder geschikt voor ouderen met:

Wilt u weten of geriatriefysiotherapie geschikt is voor uw situatie? Lees meer over wanneer u een geriatriefysiotherapeut inschakelt of neem contact op met een specialist bij u in de buurt.

Specialistische kennis van de geriatriefysiotherapeut

De geriatriefysiotherapeut beschikt over specialistische kennis die verder gaat dan de standaard fysiotherapie. Deze kennis is essentieel voor het veilig en effectief behandelen van oudere patiënten met complexe gezondheidssituaties.

Kennis van veroudering

Veroudering is een complex proces dat alle lichaamssystemen beïnvloedt. De geriatriefysiotherapeut begrijpt hoe spieren, botten, gewrichten, het zenuwstelsel en het hart- en vaatstelsel veranderen met de jaren. Deze kennis is cruciaal omdat een 80-jarige heel anders reageert op oefeningen en belasting dan een 40-jarige. De therapeut past de behandeling hierop aan.

Sarcopenie, het verlies van spiermassa en spierkracht door veroudering, is een belangrijk aandachtsgebied. Vanaf het 50e levensjaar verliezen we gemiddeld 1-2% spiermassa per jaar. Dit lijkt weinig, maar op 80-jarige leeftijd kan dit betekenen dat iemand 30-60% van de oorspronkelijke spierkracht is kwijtgeraakt. De geriatriefysiotherapeut weet hoe dit proces vertraagd en deels teruggedraaid kan worden met gerichte oefentherapie. Meer hierover leest u in ons artikel over spierkrachtverlies bij ouderen.

Multimorbiditeit en polyfarmacie

Multimorbiditeit betekent dat iemand meerdere chronische aandoeningen tegelijk heeft. Dit is eerder regel dan uitzondering bij 75-plussers. Iemand kan bijvoorbeeld diabetes, artrose, hartfalen en milde cognitieve stoornissen hebben, allemaal tegelijk. Elke aandoening beïnvloedt de andere en vraagt om een aangepaste aanpak.

Polyfarmacie, het gebruik van vijf of meer verschillende medicijnen, komt veel voor bij ouderen. Medicijnen kunnen bijwerkingen hebben die de mobiliteit beïnvloeden: duizeligheid, spierzwakte, vermoeidheid, of verminderde coördinatie. De geriatriefysiotherapeut houdt rekening met deze medicijneffecten bij het opstellen van het behandelplan en signaleert mogelijke problemen.

Valrisico inschatten

Vallen is een van de grootste risicos voor ouderen. Een val kan leiden tot botbreuken, langdurige immobiliteit, opname in een verpleeghuis en verlies van zelfvertrouwen. De geriatriefysiotherapeut is getraind in het uitvoeren van valrisico-analyses. Hierbij wordt gekeken naar balans, spierkracht, looppatroon, medicijngebruik, zicht, voeding en de woonsituatie.

Op basis van deze analyse stelt de therapeut een persoonlijk valpreventieprogramma op. Dit omvat oefeningen voor balans en kracht, maar ook advies over aanpassingen in huis en eventueel het gebruik van hulpmiddelen. Voor meer informatie over dit belangrijke onderwerp, lees ons artikel over valpreventie bij ouderen.

Communicatie en benadering

De geriatriefysiotherapeut is getraind in het communiceren met oudere patiënten, ook als er sprake is van gehoorverlies, cognitieve achteruitgang of taalproblemen door een beroerte. De therapeut neemt de tijd, spreekt duidelijk, herhaalt waar nodig en controleert of de boodschap is overgekomen.

Ook de betrokkenheid van mantelzorgers is een belangrijk aspect. De geriatriefysiotherapeut betrekt partners, kinderen of andere verzorgers bij de behandeling, legt uit welke oefeningen thuis gedaan kunnen worden en geeft tips voor het dagelijks leven. Dit maakt dat de behandeling niet stopt na de sessie, maar doorgaat in het dagelijks leven.

Behandelmethoden en aanpak

De behandelmethoden van een geriatriefysiotherapeut verschillen niet fundamenteel van reguliere fysiotherapie, maar de toepassing is aangepast aan de oudere patiënt. De intensiteit, duur en frequentie van oefeningen worden afgestemd op wat de individuele patiënt aankan.

Functionele training

De geriatriefysiotherapeut richt zich op functionele vaardigheden: bewegingen die nodig zijn in het dagelijks leven. Denk aan opstaan uit een stoel, traplopen, lopen met een rollator, bukken om iets op te pakken, of het bed in- en uitstappen. Door deze concrete bewegingen te oefenen, verbetert de zelfstandigheid van de patiënt direct.

Dit verschilt van een meer abstracte aanpak waarbij alleen aan spierkracht of lenigheid wordt gewerkt zonder directe koppeling naar dagelijkse activiteiten. De geriatriefysiotherapeut vraagt: Wat wilt u weer kunnen doen? en werkt daar naartoe.

Krachttraining voor ouderen

Krachttraining is een van de meest effectieve interventies voor ouderen. Het tegengaan van spierverlies verbetert de mobiliteit, vermindert het valrisico en verhoogt de zelfredzaamheid. De geriatriefysiotherapeut weet hoe krachttraining veilig en effectief kan worden toegepast, ook bij kwetsbare ouderen.

De training wordt aangepast aan de mogelijkheden van de patiënt. Dit kan variëren van oefeningen met elastische banden in een stoel tot training met gewichten in een speciale ouderenfitnessruimte. De therapeut bewaakt de belastbaarheid en past de oefeningen geleidelijk aan naarmate de kracht toeneemt.

Balanstraining

Balans is essentieel om veilig te kunnen lopen en vallen te voorkomen. De geriatriefysiotherapeut maakt gebruik van specifieke balansoefeningen, variërend van eenvoudige gewichtsverschuivingen tot complexere oefeningen op onstabiele ondergronden.

Belangrijke elementen zijn ook het oefenen van reacties op onverwachte verstoringen, zoals een duwtje of een struikelmoment. Door deze reacties te trainen, wordt de patiënt beter in staat om een val te voorkomen of de gevolgen te beperken.

Looprevalidatie

Na een beroerte, heupoperatie of periode van bedrust moet het lopen vaak opnieuw worden aangeleerd of verbeterd. De geriatriefysiotherapeut analyseert het looppatroon en werkt aan het verbeteren van de staplengte, het ritme, de stabiliteit en het uithoudingsvermogen.

Indien nodig worden hulpmiddelen ingezet zoals een rollator, looprek of wandelstok. De therapeut adviseert welk hulpmiddel geschikt is en leert de patiënt om dit veilig te gebruiken. Meer over dit onderwerp vindt u in ons artikel over mobiliteitsproblemen bij ouderen.

Thuisbehandeling

Veel geriatriefysiotherapeuten bieden thuisbehandeling aan. Dit is bijzonder waardevol voor ouderen die moeilijk naar een praktijk kunnen komen, of wanneer het oefenen in de eigen woonomgeving therapeutisch zinvoller is. Thuis kan de therapeut direct zien waar de problemen liggen: is de drempel te hoog, staat het bed te laag, is de badkamer glibberig?

De therapeut geeft dan niet alleen oefeningen, maar ook praktisch advies over aanpassingen die de veiligheid en zelfstandigheid verbeteren. Lees meer over de voor- en nadelen in ons artikel over thuisbehandeling versus praktijk.

Wanneer kiest u voor welke therapeut?

De keuze tussen een reguliere fysiotherapeut en een geriatriefysiotherapeut hangt af van de situatie. Hier zijn richtlijnen om u te helpen bij deze keuze.

Bij twijfel kunt u altijd eerst uw huisarts raadplegen. Deze kan op basis van uw situatie advies geven over welk type fysiotherapeut het meest geschikt is. Veel huisartsen werken samen met geriatriefysiotherapeuten in de regio en kunnen direct doorverwijzen.

Vergoeding en verwijzing

Geriatriefysiotherapie wordt vergoed vanuit de basisverzekering, net als reguliere fysiotherapie. Het is een erkende vorm van paramedische zorg. Er gelden wel bepaalde voorwaarden voor vergoeding.

Verwijzing nodig?

Voor vergoeding vanuit de basisverzekering heeft u in de meeste gevallen een verwijzing nodig van uw huisarts, specialist of geriater. Deze verwijzing vermeldt de diagnose en de reden voor fysiotherapie. Sommige aandoeningen staan op de zogenaamde chronische lijst, waardoor meer behandelingen vergoed worden.

Fysiotherapeuten werken tegenwoordig ook met directe toegang fysiotherapie (DTF). Dit betekent dat u zonder verwijzing naar de fysiotherapeut kunt. Let op: bij directe toegang kunnen andere vergoedingsregels gelden en betaalt u mogelijk (een deel) zelf. Raadpleeg uw zorgverzekeraar voor de exacte voorwaarden.

Aantal vergoede behandelingen

Het aantal behandelingen dat vergoed wordt, hangt af van uw aandoening. Bij chronische aandoeningen die op de zogenaamde Bijlage 1 van de Zorgverzekeringswet staan, worden vaak onbeperkt behandelingen vergoed na een eigen bijdrage van de eerste 20 behandelingen. Aandoeningen op deze lijst zijn onder andere:

• Ziekte van Parkinson
• CVA (beroerte)
• COPD (stadium 2 en hoger)
• Reumatoïde artritis
• Perifeer arterieel vaatlijden (etalagebenen)

Voor aandoeningen die niet op deze lijst staan, zoals artrose of algemene ouderdomsklachten, is de vergoeding beperkter en hangt af van uw aanvullende verzekering. Check altijd vooraf bij uw zorgverzekeraar wat voor uw situatie geldt.

Samenwerking met andere zorgverleners

Een kenmerk van goede ouderenzorg is de samenwerking tussen verschillende zorgverleners. De geriatriefysiotherapeut werkt vaak samen met andere professionals om de best mogelijke zorg te bieden.

Multidisciplinaire aanpak

Bij complexe situaties is een multidisciplinaire aanpak vaak het meest effectief. De geriatriefysiotherapeut kan samenwerken met:

• HuisartsCoördineert de zorg en verwijst door
• GeriaterSpecialist in ouderengeneeskunde
• ErgotherapeutHulp bij dagelijkse activiteiten en aanpassingen
• LogopedistBij slik- en spraakproblemen
• DiëtistBij ondervoeding of voedingsadvies
• WijkverplegingDagelijkse zorg en ondersteuning thuis

Deze samenwerking zorgt ervoor dat alle aspecten van de gezondheid en het functioneren worden meegenomen. De geriatriefysiotherapeut communiceert met de andere zorgverleners over de voortgang en stemt de behandeling af op het totale zorgplan.

Rol van mantelzorgers

Mantelzorgers spelen een cruciale rol in de zorg voor ouderen. De geriatriefysiotherapeut betrekt hen actief bij de behandeling. Dit kan betekenen: uitleg geven over de aandoening, instrueren hoe zij kunnen helpen bij oefeningen, tips geven voor veilig tillen of ondersteunen, en signaleren als de mantelzorger zelf overbelast raakt.

Meer over hoe geriatriefysiotherapie mantelzorgers kan ondersteunen, leest u in ons artikel over mantelzorg ontlasten met geriatriefysiotherapie.

Conclusie: de juiste keuze maken

Het verschil tussen geriatriefysiotherapie en reguliere fysiotherapie zit hem vooral in de specialisatie en de benadering. Terwijl een reguliere fysiotherapeut uitstekend werk kan leveren bij specifieke klachten bij fitte ouderen, is de geriatriefysiotherapeut de specialist voor complexe situaties bij kwetsbare ouderen.

De extra opleiding, de kennis van verouderingsprocessen, de ervaring met multimorbiditeit en polyfarmacie, en de focus op functie en zelfstandigheid maken de geriatriefysiotherapeut bij uitstek geschikt voor ouderen die te maken hebben met meerdere uitdagingen tegelijk.

Of u nu zelf op zoek bent naar hulp of dit doet voor een ouder familielid, de keuze voor de juiste therapeut kan het verschil maken in de kwaliteit van leven en de mate van zelfstandigheid. Twijfelt u? Neem contact op met uw huisarts voor persoonlijk advies, of zoek direct een geriatriefysiotherapeut bij u in de buurt.

Veelgestelde vragen