Mobiliteitsproblemen bij Ouderen: Signalen & Aanpak [2025]

Wat zijn mobiliteitsproblemen?

Mobiliteitsproblemen omvatten alle beperkingen die het bewegen en verplaatsen bemoeilijken. Dit kan variëren van lichte problemen zoals moeite met traplopen tot ernstige beperkingen waarbij iemand niet meer zelfstandig kan lopen. Bij ouderen zijn mobiliteitsproblemen vaak het resultaat van een combinatie van factoren.

Mobiliteit is veel meer dan alleen kunnen lopen. Het omvat ook het vermogen om te staan, te zitten, op te staan, te bukken, te draaien en te reiken. Al deze bewegingen zijn nodig voor dagelijkse activiteiten zoals naar het toilet gaan, eten klaarmaken, de post ophalen of op bezoek gaan bij vrienden.

Mobiliteit beïnvloedt alles

Goede mobiliteit is de basis voor zelfstandig functioneren. Wanneer de mobiliteit afneemt, heeft dit gevolgen voor vrijwel alle aspecten van het dagelijks leven:

Persoonlijke verzorging: Douchen, aankleden, naar het toilet gaan
Huishouden: Koken, opruimen, boodschappen doen
Sociale activiteiten: Op bezoek gaan, naar de kerk of vereniging
Veiligheid: Het huis kunnen verlaten bij nood
Mentaal welzijn: Zich nuttig en onafhankelijk voelen

Een geriatriefysiotherapeut is gespecialiseerd in het beoordelen en behandelen van mobiliteitsproblemen bij ouderen. Lees meer over het verschil tussen geriatriefysiotherapie en reguliere fysiotherapie.

Signalen herkennen: wanneer is er een probleem?

Mobiliteitsproblemen ontwikkelen zich vaak geleidelijk, waardoor ze niet altijd direct opvallen. Het is belangrijk om alert te zijn op vroege signalen, zodat tijdig actie ondernomen kan worden.

Veranderingen in het looppatroon

Trager lopen

Merkbaar langzamer dan een jaar geleden, anderen moeten wachten

Schuifelen

Kleine pasjes, voeten nauwelijks van de grond tillen

Wankelen

Onvast ter been, vooral bij opstaan of draaien

Steun zoeken

Vasthouden aan meubels, muren of andere personen

Moeite met dagelijkse activiteiten

Opstaan uit stoel of bed: Meerdere pogingen nodig, armleuningen gebruiken, of hulp vragen
Traplopen: Vermijden, alleen met leuning, of een tree tegelijk
Aankleden: Steun nodig bij sokken, schoenen of broek aantrekken
Boodschappen: Niet meer alleen naar de winkel kunnen of willen
Huishouden: Moeite met stofzuigen, koken of afwassen door langdurig staan

Gedragsveranderingen

Soms uiten mobiliteitsproblemen zich niet direct fysiek, maar in veranderd gedrag:

Sociale terugtrekking: Minder op bezoek gaan, afspraken afzeggen
Vermijdingsgedrag: Bepaalde kamers of activiteiten overslaan
Valangst: Angst uiten om te vallen, voorzichtiger worden
Hulp weigeren: Koppig alleen willen doen terwijl het niet meer veilig is

Herkent u een of meer van deze signalen? Lees meer over wanneer u een geriatriefysiotherapeut inschakelt of zoek direct een geriatriefysiotherapeut in de buurt.

Veelvoorkomende oorzaken

Mobiliteitsproblemen bij ouderen hebben zelden één oorzaak. Meestal is het een combinatie van factoren die elkaar versterken. Het begrijpen van de oorzaken helpt bij het vinden van de juiste aanpak.

Verouderingsprocessen

Met het ouder worden veranderen verschillende lichaamssystemen:

Spierverlies (sarcopenie): Vanaf het 50e levensjaar verliezen we gemiddeld 1-2% spiermassa per jaar. Dit heeft grote invloed op kracht en uithoudingsvermogen.
Gewrichtsslijtage: Kraakbeen slijt, gewrichten worden stijver en pijnlijker bij bewegen.
Balanssysteem: Het evenwichtsorgaan en de sensoren in voeten en benen worden minder nauwkeurig.
Reactiesnelheid: Het zenuwstelsel reageert trager, waardoor corrigeren bij dreigend evenwichtsverlies moeilijker wordt.

Lees meer over spierkrachtverlies bij ouderen en wat u eraan kunt doen.

Ziekten en aandoeningen

Veel chronische aandoeningen beïnvloeden de mobiliteit:

Neurologische aandoeningen

• Ziekte van Parkinson
• Beroerte (CVA)
• Dementie
• Polyneuropathie

Gewrichtsaandoeningen

• Artrose (heupen, knieën)
• Reumatoïde artritis
• Osteoporose
• Rugklachten

Hart- en longaandoeningen

• Hartfalen
• COPD
• Longemfyseem
• Etalagebenen (PAV)

Overige aandoeningen

• Diabetes
• Obesitas
• Depressie
• Chronische pijn

Acute gebeurtenissen

Soms ontstaan mobiliteitsproblemen plotseling door een acute gebeurtenis:

•Ziekenhuisopname: Bedrust leidt snel tot spierverlies en conditieverlies
•Val met letsel: Botbreuken, langdurige immobilisatie, valangst
•Operatie: Heup- of knievervanging, hartoperatie, maagoperatie
•Infectie: Longontsteking, urineweginfectie kunnen bij ouderen sterk verzwakken

Lees meer over herstellen na een ziekenhuisopname.

De gevolgen van mobiliteitsverlies

Mobiliteitsproblemen hebben verstrekkende gevolgen die veel verder gaan dan alleen moeite met lopen. Het raakt vrijwel alle aspecten van het dagelijks leven en het welzijn.

De neerwaartse spiraal

Mobiliteitsproblemen kunnen leiden tot een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is:

Mobiliteitsproblemen ontstaan (door ziekte, val of veroudering)
Bewegen wordt moeilijker en pijnlijker
Er wordt minder bewogen
Spieren verzwakken, conditie neemt af
Bewegen wordt nog moeilijker
Sociale isolatie en depressie kunnen ontstaan
Kwaliteit van leven daalt sterk

Verlies van zelfstandigheid

Een van de grootste angsten van ouderen is het verlies van zelfstandigheid. Mobiliteitsproblemen zijn een van de belangrijkste redenen voor opname in een verzorgings- of verpleeghuis. Wanneer dagelijkse activiteiten niet meer lukken, wordt hulp van anderen noodzakelijk.

Verhoogd valrisico

Mobiliteitsproblemen verhogen het risico op vallen aanzienlijk. Een val kan leiden tot ernstig letsel zoals heupfracturen, met langdurige revalidatie en soms blijvende beperkingen tot gevolg. Lees meer over valpreventie bij ouderen.

Psychische gevolgen

De impact op het mentale welzijn is groot. Mobiliteitsproblemen kunnen leiden tot:

•Depressie en somberheid door verlies van activiteiten
•Angst om te vallen of afhankelijk te worden
•Sociale isolatie door minder op bezoek kunnen gaan
•Gevoel van waardeloosheid of tot last zijn

De rol van de geriatriefysiotherapeut

Een geriatriefysiotherapeut is bij uitstek geschikt om mobiliteitsproblemen bij ouderen te behandelen. Door de specialistische opleiding heeft de therapeut diepgaande kennis van verouderingsprocessen en de complexe gezondheidssituaties van ouderen.

Wat doet de geriatriefysiotherapeut?

1. Uitgebreide beoordeling

De therapeut brengt de huidige situatie in kaart: wat kan wel, wat is lastig, welke doelen zijn er? Hierbij wordt gekeken naar spierkracht, balans, looppatroon, conditie en pijn.

2. Oorzaken achterhalen

Waarom zijn er mobiliteitsproblemen? Is het spierkracht, balans, pijn, angst of een combinatie? Het antwoord bepaalt de aanpak.

3. Persoonlijk behandelplan

Op basis van de beoordeling wordt een individueel plan opgesteld met concrete doelen. Bijvoorbeeld: weer zelfstandig naar de winkel kunnen lopen.

4. Begeleiding en oefeningen

De therapeut begeleidt bij oefeningen voor kracht, balans en looppatroon. Er worden ook thuisoefeningen meegegeven.

5. Advies over hulpmiddelen en aanpassingen

Indien nodig adviseert de therapeut over hulpmiddelen zoals een rollator en over aanpassingen in huis.

Behandelmogelijkheden

De behandeling van mobiliteitsproblemen is altijd individueel en afgestemd op de mogelijkheden en doelen van de patiënt. Verschillende behandelmethoden kunnen worden gecombineerd.

Krachttraining

Sterke spieren zijn essentieel voor mobiliteit. Krachttraining is een van de meest effectieve interventies om de mobiliteit te verbeteren. Ook op hoge leeftijd is spieropbouw nog mogelijk. De oefeningen worden aangepast aan wat iemand aankan, van zitten-staan oefeningen tot training met gewichten.

Balanstraining

Goede balans is nodig om veilig te kunnen lopen en vallen te voorkomen. Balansoefeningen trainen het evenwichtssysteem om beter te reageren op verstoringen. Dit varieert van eenvoudige gewichtsverschuivingen tot complexere oefeningen.

Looptraining

Bij looptraining wordt gewerkt aan het verbeteren van het looppatroon: grotere passen, voeten optillen, goed afrollen, en veilig draaien. Ook lopen in verschillende omstandigheden wordt geoefend: buitenshuis, over obstakels, op hellingen.

Functionele training

Bij functionele training worden dagelijkse activiteiten geoefend die lastig zijn geworden: opstaan uit een stoel, traplopen, bukken om iets op te rapen, of uit bed stappen. Door deze concrete handelingen te oefenen, verbetert de zelfstandigheid direct.

Thuisbehandeling

Voor ouderen die niet naar een praktijk kunnen komen, bieden veel geriatriefysiotherapeuten thuisbehandeling aan. Dit heeft als voordeel dat direct in de eigen omgeving kan worden geoefend en geadviseerd. Lees meer over thuisbehandeling versus praktijk.

Hulpmiddelen: wanneer en welke?

Het gebruik van een hulpmiddel wordt soms als falen gezien, maar niets is minder waar. Een goed hulpmiddel kan ervoor zorgen dat iemand juist meer blijft bewegen en langer zelfstandig blijft.

Veel gebruikte hulpmiddelen

Wandelstok

Biedt lichte ondersteuning bij balans. Geschikt voor mensen die redelijk stabiel zijn maar wat extra zekerheid willen.

Let op: juiste hoogte en in de juiste hand

Rollator (4 wielen)

Biedt stabiele ondersteuning bij het lopen. Geschikt bij duidelijke balansproblemen of vermoeidheid bij langere afstanden.

Met zitje en mandje voor boodschappen

Looprek (2 wielen)

Biedt meer stabiliteit dan rollator, vooral binnenshuis. Moet bij elke stap worden opgetild.

Compacter dan rollator

Rolstoel

Voor langere afstanden of als lopen niet meer mogelijk is. Kan ook als aanvulling dienen voor uitjes.

Elektrisch of handmatig

Wanneer een hulpmiddel?

Een hulpmiddel is zinvol wanneer:

Lopen zonder steun onveilig is geworden
Er frequent balansproblemen of valpartijen zijn
De loopafstand sterk beperkt is door vermoeidheid of pijn
Activiteiten worden vermeden uit angst om te vallen

Een geriatriefysiotherapeut kan adviseren over het juiste hulpmiddel en helpen bij het correct instellen en leren gebruiken ervan.

Wat kunt u zelf doen?

Naast professionele begeleiding is er veel dat u zelf kunt doen om uw mobiliteit te behouden of te verbeteren.

Tips voor het dagelijks leven

Blijf bewegen: Regelmatig opstaan, korte wandelingen maken, niet te lang zitten
Doe oefeningen: Dagelijks eenvoudige oefeningen voor kracht en balans
Blijf doen wat kan: Activiteiten niet te snel opgeven, aanpassen waar nodig
Draag goed schoeisel: Stevige schoenen met goede pasvorm en antislipzool
Eet voldoende eiwit: Eiwit is nodig voor behoud van spiermassa
Maak de woning veilig: Verwijder losse kleedjes, zorg voor goede verlichting
Wacht niet te lang: Zoek tijdig hulp bij problemen, vroege interventie is effectiever

Meer tips voor het behouden van zelfstandigheid vindt u in ons artikel over zelfstandig blijven wonen dankzij oefentherapie.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste signalen van mobiliteitsproblemen bij ouderen?

Vroege signalen zijn onder andere: trager lopen dan voorheen, moeite met opstaan uit een stoel, vasthouden aan meubels of muren tijdens het lopen, vermijden van trappen, minder vaak naar buiten gaan, en angst om te vallen. Ook vermoeidheid bij korte afstanden en moeite met draaien zijn waarschuwingssignalen.

Zijn mobiliteitsproblemen bij ouderen normaal?

Hoewel enige achteruitgang in mobiliteit hoort bij het ouder worden, is ernstige beperking niet normaal of onvermijdelijk. Veel mobiliteitsproblemen zijn te voorkomen, behandelen of vertragen met de juiste interventies zoals fysiotherapie, krachttraining en aanpassingen in de leefomgeving.

Wanneer is een rollator nodig?

Een rollator kan nodig zijn wanneer lopen zonder steun onveilig wordt, bij frequente balansproblemen, na een val, of wanneer de loopafstand sterk beperkt is door vermoeidheid of pijn. Een geriatriefysiotherapeut kan adviseren over het juiste hulpmiddel.

Kan fysiotherapie mobiliteitsproblemen bij ouderen verbeteren?

Ja, geriatriefysiotherapie kan mobiliteitsproblemen bij ouderen significant verbeteren. Door gerichte oefeningen voor spierkracht, balans en looppatroon kunnen ouderen veiliger en met meer vertrouwen lopen. Ook na een periode van inactiviteit of ziekte is verbetering vaak mogelijk.

Wat kan ik zelf doen om mijn mobiliteit te behouden?

Dagelijks bewegen is het belangrijkste. Dit hoeft geen intensieve sport te zijn: regelmatig wandelen, opstaan uit een stoel oefenen, en lichte krachtoefeningen helpen al. Daarnaast is het belangrijk om te blijven doen wat u kunt, hulpmiddelen te gebruiken wanneer nodig, en niet te lang te wachten met het zoeken van hulp.

Hoe lang duurt het voordat ik verbetering merk?

De snelheid van verbetering hangt af van de oorzaak en ernst van de mobiliteitsproblemen. Sommige mensen merken binnen enkele weken verbetering, anderen hebben maanden nodig. Belangrijk is om realistisch te zijn: kleine, consistente verbeteringen leiden tot grote resultaten op de lange termijn.

Op zoek naar een geriatriefysiotherapeut in de buurt?

Vind snel en eenvoudig een geriatriefysiotherapeut bij u in de buurt via onze landelijke zoekgids.

Vind een Geriatriefysiotherapeut

Zorgen over de mobiliteit van uzelf of een naaste?